Gmina Mikołajki położona jest w północno-wschodnim regionie Polski, we wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego – w odległości ok. 90 km od miasta wojewódzkiego (Olsztyn) i ok. 25 km od miasta powiatowego (Mrągowo). Mikołajki znajdują się w centrum Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, znaczna część gminy znajduje się w obrębie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Ponad 20 proc. powierzchni gminy to jeziora. Częściowo w obrębie gminy znajduje się największe polskie jezioro – Śniardwy. Drugim obok jezior typowym elementem krajobrazu gminy są rozlegle, zwarte kompleksy leśne (tworzą ok. 22 proc. powierzchni gminy).

Mikołajki to żeglarska stolica Polski. Usytuowane są w centrum unikatowego w Europie szlaku wodnego o długości 150 km, tworzonego przez skupienie dużych, naturalnych zbiorników wodnych połączonych licznymi rzeczkami lub kanałami – na wąskim przesmyku łączącym jeziora Tałty i Mikołajskie. To właśnie dzięki temu malowniczemu położeniu zyskało nazwy „Mazurska Wenecja” lub „Perła Mazur”. Latem Mikołajki stają się miejscem spotkań i bazą wypadową do rejsów po okolicznych jeziorach. Są tu doskonałe warunki do uprawiania sportów motorowodnych, windsurfingu, kajakarstwa, wędkarstwa, a także jeździectwa, turystyki rowerowej i pieszej oraz wędrówek po lasach. Zimą można tu latać na bojerach, uprawiać narciarstwo biegowe czy wędkarstwo lodowe. Wiedzie stąd wiele szlaków turystycznych, między innymi do Reszla i Sorkwit (stare zamki), Łuknajna, czy też do licznych rezerwatów Mazurskiego Parku Krajobrazowego.

Zabytki Mikołajek
Kaplica ewangelicka (dziś rzymskokatolicki kościół parafialny) z 1910 r.; zespół kościoła ewangelickiego (kościół, kostnica, plebania - XIX w.); kaplica cmentarna XIX w.; domy mieszkalne przy ulicach: Kajki, Kolejowej, Mrągowskiej, Okrężnej, Placu Wolności, Kowalskiej, Placu Kościelnym; gazownia; dworzec kolejowy; zespół młynowo-magazynowy; stara szkoła; umocnienia mostu kolejowego i obecnego pieszego; cmentarz ewangelicki; cmentarz żydowski.

Ciekawe miejsca w okolicy
Park Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie - w Puszczy Piskiej, na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Można tam zobaczyć zwierzęta występujące w mazurskiej kniei (jelenie, sarny, łosie, wilki, bobry, żurawie) oraz inne, rzadko występujące. Bilety od 3 do 10 zł.
Dojazd z Mikołajek: w kierunku Ukty (i Rucianego Nidy), po około 10 km, za wsią Bobrówko należy skręcić w prawo w drogę leśną. Przy zjeździe tablica informacyjna.

Stacja Badawcza PAN w Popielnie - prowadzone są tu badania m.in. nad dziko żyjącym tarpanem, jeleniem i bobrem. Możliwość zwiedzenia muzeum stacji (należy umówić się telefonicznie, tel. 087 423 15 19). Część stada tarpanów żyje na wolności w lesie na półwyspie.
Dojazd z Mikołajek: drogą gruntową przez las do promu (5 km) przez j. Bełdany do Wierzby, a następnie prosto w kierunku Popielna (2 km).

Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie (Ferma Jeleniowatych)
Placówka prowadzi badania nad zwierzętami jeleniowatymi. Na terenie fermy można zobaczyć: jelenie szlachetne, daniele, muflony, sarny, koniki polskie, koniki Przewalskiego oraz egzotyczne jelenie milu.
Dojazd z Mikołajek: w miejscowości Kosewo skręcić w lewo na Bobrówko, następnie w miejscowości Kosewo Górne jeszcze raz w lewo (tablica kierunkowa) - dojazd ok. 20 km

 

Atrakcje przyrodnicze

Mazurski Park Krajobrazowy, z którym sąsiadują Mikołajki to obszar położony na styku dwóch odmiennych form geomorfologicznych, moreny czołowej i sandrów, który chroni bogactwo i różnorodność świata roślin i zwierząt, obfitość lasów, torfowisk, jezior i wód płynących. Przyroda Parku to m.in.:

• ponad 60 jezior, w tym największe jezioro w Polsce - Śniardwy
• rzeka Krutyń uznana za jeden z najciekawszych szlaków kajakowych w Europie
• ok. 850 gatunków roślin naczyniowych
• bogata fauna i ponad 200 gatunków ptaków
• 11 rezerwatów przyrody, w tym rezerwat biosfery - Jez. Łuknajno

Niewielkie odległości sprzyjają wycieczkom rowerowym i pieszym.

Unikalne gatunki roślin
Uważny obserwator przyrody wypatrzy rzadkie, interesujące gatunki roślin, pochodzące często z różnych obszarów klimatycznych. Do najciekawszych należą:

• gatunki arktyczne: jałowiec halny i turzyca patagońska;
• gatunki północne: pochodzących z tajgi syberyjskiej i północnej Skandynawii: wierzba lapońska i borówkolistna, brzoza niska, bagno zwyczajne, turzyca kulista i życicowa oraz grzybień północny;
• gatunki środkowoeuropejskie: grab zwyczajny, dąb, wiąz górski, lipa drobnolistna, klon, jesion wyniosły, cis pospolity, buk zwyczajny, sasanka wiosenna, arnika górska, grzybień biały, i in.;
• gatunki ciepłolubne: goździk piaskowy, zawilec wielkokwiatowy, spacerata piaskowa, szczodrzeniec rozesłany
• gatunki południowo-syberyjskie: lepnica zielonawa, kuklik sztywny, koniczyna łubinowata, dzwonecznik wonny.

Rezerwat "Jezioro Łuknajno" - objęty ochroną już przed wojną, w 1947 r. uznany za rezerwat ornitologiczny, w 1977 r. włączony do międzynarodowej sieci rezerwatów biosfery pod egidą UNESCO, rok później uznany za ważny obszar wodno-błotny na świecie dla życia i rozrodu ptaków wodnych w ramach konwencji RAMSAR. Rezerwat ma pow. 709,97 ha i położony jest 5 km na wschód od Mikołajek. Ptaki rezerwatu to gatunki lęgowe oraz zatrzymujące się na przelotach i zimowaniu. Łuknajno jest największym skupiskiem łabędzia niemego w Polsce, liczącego w okresie przelotów do 2500 ptaków.
Licznie występują tu łyski, perkozy: dwuczube, rdzawoszyje, zauszniki i perkozki, kaczki krzyżówki i rzadkie w Polsce hełmiatki. W przybrzeżnych szuwarach i trzcinowiskach występują: wodnik, kokoszka wodna, kureczka nakrapiana, z czapli: bąk bączek i czapla siwa. Do rzadkich gatunków gnieżdżących się w trzcinach należy wąsatka. Nad jeziorem zobaczyć można polujące bieliki, rybołowy i kanie rdzawe. Z ssaków na uwagę zasługują rzęsorek rzeczek, karczownik ziemnowodny, norka amerykańska, jenot, dzik oraz przechodni łoś.

UWAGA: poruszanie się w rezerwacie jest dozwolone wyłącznie po wyznaczonej trasie. Wycieczki grupowe mogą zwiedzać rezerwat za zgodą dyrektora Parku.
Dojście z Mikołajek: prosto ul. Łabędzia przechodzącą w drogę gruntową do kanału łączącego jezioro Łuknajno z jeziorem Śniardwy. Trasa liczy około 5 km.

Puszcza Piska - rozciąga się od południowego skraju miasta wzdłuż zachodniego brzegu jeziora Mikołajskiego, przez otoczenie jeziora Bełdany do południowych brzegów Śniardw. Amatorzy grzybobrania i jagód na pewno nie będą się nudzić.

Tu, gdzie dziś leżą Mikołajki w najdawniejszych, staropruskich czasach istniała osada, której mieszkańcy trudnili się rybactwem, tkactwem, wyrębem i spławianiem drzew. Pierwsza notatka o Mikołajkach pojawiła się na kartach historii w 1444 roku. Wtedy to Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego, Konrad von Erlichshausen, nadał nobilowi Wawrzyńcowi Prusowi ziemie położone obok wsi kościelnej Mikołajki. Jej nazwa pochodzi od Św. Mikołaja, patrona kaplicy usytuowanej na wzgórzu wiatracznym.

Św. Mikołaj był według legend opiekunem żeglarzy i przejść wodnych. Jego imię na stałe wpisało się w nazwę najpierw skromnej mazurskiej wsi, a od 1726 roku - miasta noszącego do dzisiaj miano Mikołajek. Nazwa wsi zmieniała się, ale stale w różnych wersjach zachowywała imię patrona (St. Nicolas, Nicolaus, Nicelsdorf, Niclausdorf, Nikolaiken).

Prom na Wierzbę - kursuje przez Jezioro Bełdany od maja przez cały sezon.

Rejsy statkiem pasażerskim - pływamy "od lodu do lodu". Organizujemy rejsy na specjalne życzenia: do Rynu, Rydzewa, Giżycka, Węgorzewa i Pisza.

Imprezy sportowe i kulturalno – rozrywkowe
- Samochodowy Rajd Polski - eliminacja Mistrzostw Europy i Polski (w 2009 roku runda mistrzostw świata)
- Dni Mikołajek (ostatni weekend czerwca)
- Żeglarkie Mistrzostwa Polski Aktorów (razem z Dniami Mikołajek)
- Piknik Italo Polo Disco
- Mikołajki Happy Jazz
- XXX Festiwal Szantowy (przełom lipca i sierpnia)
- Otwarte Żeglarskie Mistrzostwa Polski Dziennikarzy